به گزارش آلاچیق خبر / نوجوانی دورهای پرتلاطم و پرفشار از زندگی است که با تغییرات جسمی، روانی و اجتماعی فراوانی همراه است. بسیاری از نوجوانان برای مقابله با فشارهای مدرسه، خانواده و روابط اجتماعی به سرگرمیهایی مانند بازیهای رایانهای پناه میبرند. این بازیها بخش بزرگی از زندگی روزمره آنها را تشکیل میدهند و در عین حال با دیدگاههای منفی بسیاری از بزرگترها مواجهاند. اما آیا این سرگرمی دیجیتال میتواند فراتر از تفریح صرف، نقشی در تنظیم هیجانات نوجوانان داشته باشد؟
بازی به عنوان ابزار تخلیه هیجانی
بازیهای رایانهای، بهویژه بازیهای اکشن یا نقشآفرینی (RPG)، میتوانند به نوجوانان فرصتی برای تخلیه هیجانات سرکوبشدهای مانند خشم، ترس یا اضطراب بدهند.بر اساس نظریهی کاتارسیس (Catharsis Theory)، تخلیه کنترلشده هیجانات از طریق بازی، میتواند به کاهش تنش روانی منجر شود. نوجوانانی که احساس کنترل در دنیای واقعی ندارند، ممکن است از طریق بازی حس قدرت یا موفقیت را تجربه کنند؛ این موضوع میتواند باعث افزایش اعتمادبهنفس و عزتنفس در آنها شود.
تقویت مهارتهای تنظیم هیجانی از طریق بازیهای فکری
بازیهای استراتژیک و معمایی که نیاز به حل مسئله، تصمیمگیری و برنامهریزی دارند، در ارتقاء مهارتهای شناختی و هیجانی نوجوانان نقش مؤثری ایفا میکنند.تحقیقات نشان دادهاند که این بازیها باعث فعالسازی کورتکس پیشپیشانی (Prefrontal Cortex) میشوند؛ بخشی از مغز که در مهار رفتارهای تکانشی و تصمیمگیری منطقی نقش دارد.چنین بازیهایی به نوجوان کمک میکنند تا احساسات خود را شناسایی، نامگذاری و مدیریت کند و در موقعیتهای مختلف، واکنشهای سنجیدهتری داشته باشد.
بازی به عنوان راهی برای کاهش اضطراب و افسردگی
برخی بازیها، بهویژه بازیهای آرام، شبیهسازی، پازل یا ماجرایی، فضایی آرامبخش ایجاد میکنند که میتواند استرس و اضطراب را کاهش دهد.مطالعهای در سال ۲۰۲۰ که در مجله Frontiers in Psychology منتشر شد، نشان داد که تنها ۲۰ دقیقه بازی با سبک آرام میتواند بهطور قابلتوجهی اضطراب روزانهی نوجوانان را کاهش دهد.این نوع بازیها میتوانند بهعنوان یک مکانیزم مقابلهای سالم در برابر فشارهای روزمره نوجوانان عمل کنند و از گرایش به رفتارهای پرخطر یا مخرب پیشگیری نمایند.
خطرات احتمالی در صورت استفاده نادرست
در کنار مزایای بازیهای دیجیتال، باید نسبت به برخی آثار منفی احتمالی آنها نیز آگاه بود. همهی بازیها تأثیر مثبت ندارند و نوع بازی، مدت زمان استفاده و شرایط روانی فرد، در این زمینه بسیار مهماند.
بازیهای بسیار خشونتآمیز یا اعتیادآور آنلاین ممکن است منجر به افزایش تحریکپذیری، پرخاشگری و خشم، وابستگی هیجانی به دنیای مجازی،کاهش تابآوری و تحمل ناکامی در دنیای واقعی شوند.در نتیجه، ضروری است که نوجوانان در انتخاب بازیها هدایت شوند و تعادل در استفاده از آنها رعایت شود.
نتیجهگیری:
بازیهای رایانهای، اگر بهدرستی انتخاب و مدیریت شوند، میتوانند نقش مثبتی در تنظیم هیجانات، کاهش اضطراب، افزایش عزتنفس و بهبود عملکرد شناختی نوجوانان ایفا کنند. والدین، مربیان و مشاوران نباید بازی را صرفاً تهدیدی برای سلامت روان تلقی کنند، بلکه باید نوجوانان را در مسیر استفادهی هوشمندانه از این ابزار هدایت نمایند.
در نهایت، بازیهای رایانهای میتوانند نه دشمن سلامت روان، بلکه همراهی قابل اعتماد برای رشد هیجانی نوجوانان باشند به شرطی که درست و مسئولانه از آنها استفاده شود.
تهیه و تنظیم: زهرا جوادی، کارشناس مرکز مشاوره آرامش معاونت فرهنگی و اجتماعی فرماندهی انتظامی استان اصفهان
