به گزارش آلاچیق خبر ، در سال ۱۳۰۰ شمسی، در قلب اصفهان مدرسهای با نام «دبیرستان صارمیه» یا «مدرسۀ متوسطۀ اصفهان» تأسیس شد. پیش از تأسیس دبیرستان صارمیه، برخی از مدارس با افزودن یک یا دو کلاس به دورۀ ابتدایی، به نوعی دورۀ متوسطه را نیز ارائه میکردند؛ اما دبیرستان صارمیه، نخستین دبیرستان ششکلاسۀ کامل در اصفهان بود که دورۀ ابتدایی نداشت و بهطور تخصصی، به تربیت دانشآموزان دورۀ متوسطه میپرداخت.
بانی تأسیس این دبیرستان، «اکبر میرزا صارمالدوله»، فرزند ظلالسلطان بود. صارمالدوله از چهرههای سیاسی شناختهشدۀ اواخر دورۀ قاجار و اوایل دورۀ پهلوی بود که امروزه نامش بیشتر با قرارداد ۱۹۱۹ گرهخورده است. وی، پس از کنارهگیری از عالم سیاست و بازگشت به اصفهان، با وقف قسمتی از املاک و داراییهای خود و پرداخت هزینههای اولیه، اقدام به تأسیس این دبیرستان کرد.
به نظر سید ضیاءالدین جناب، نخستین مدیر دبیرستان صارمیه، انگیزۀ صارمالدوله از تأسیس این دبیرستان، پس از احساس فقر علمی در اصفهان، ارائۀ خدمتی ماندگار به شهرش بود. هرچند انگیزهها و مقاصد سیاسی نظیر کاستن از بدگمانیهای موجود در جامعه نسبت به خودش را نیز نباید نادیده انگاشت. بههرحال انگیزۀ وی هرچه که بود، اقدامی تحولی در تاریخ آموزش اصفهان محسوب میشد؛ چراکه تا پیش از آن، دانشآموزان اصفهانی برای ادامۀ تحصیل در دورۀ متوسطه، ناچار به سفر به تهران بودند و در این میان، عدهای نیز ترک تحصیل میکردند.
صارمالدوله برای ادارۀ مدرسه، ترتیبی داده بود که تولیت مدرسه همیشه بر عهدۀ حاکم (استاندار) اصفهان باشد و نظارت بر موقوفات و ادارۀ مدرسه نیز بر عهدۀ رئیس وقت قرار گیرد.
وی برای اینکه مدرسه هیچگاه بدون درآمد نباشد، اقدام به وقف اماکنی برای آن کرد. عمارت مدرسه، میدان ورزش، دکانهای دور میدان نقشجهان، قنات محمودیه و آسیاب آبی از جمله موقوفات صارمالدوله برای این مدرسه بود. او همچنین ماهیانه ۱۶۰ تومان از محل درآمد دکانها، قنات و آسیاب و ۱۰۰ تومان نیز بهصورت جداگانه توسط خودش برای مخارج مدرسه اختصاص داد.
مدرسۀ صارمیه وسعتی قریب به هفت جریب داشت و مجهز به وسایل پیشرفتۀ آن زمان از قبیل زمین فوتبال، وسایل کامل ژیمناستیک، کتابخانۀ عمومی غنی، آزمایشگاه و کارگاه بود.
درحالیکه نظام آموزشی رایج در ایران، فقط بر تربیت ذهنی و حفظیات تمرکز داشت، دبیرستان صارمیه با تأسیس کلاسهای فنی با عناوین همچون کلاس مهندسی و نقشهبرداری، کلاس دواسازی و تجربیات شیمیایی، کلاس نقاشی، کلاس نجاری و... گامی فراتر از آموزش سنتی جهت تربیت نسلی از افراد کارآمد و خلاق برداشت.
این دبیرستان در نخستین سالهای فعالیت خود هیچ شهریهای از دانشآموزان دریافت نمیکرد و با درآمد موقوفات و کمکهزینههایی که صارمالدوله به آن اختصاص داده بود اداره میشد. همین مسئله، موجب شده بود تا هرسال، به تعداد طرافدارانش افزوده شود و دانشآموزان بیشتری مایل به ادامۀ تحصیل در آن باشند. تعداد کلاسهای این دبیرستان در سال ۱۳۰۳ شمسی، یعنی ۳ سال پس از تأسیس، دوبرابر شد. همچنین تعداد معلمان نیز از ۷ نفر به ۱۰ نفر و تعداد دانشآموزان آن از ۶۳ نفر به ۹۳ نفر ارتقا یافت. در همین سال، کلاس ششم متوسطه نیز به کلاسهای مدرسه اضافه شد.
در سال ۱۳۰۷ شمسی، امتحانات نهایی دیپلم اصفهان ۳۸ نفر قبولی داشت که ۱۲ نفر از آنها از دانشآموزان دبیرستان صارمیه بودند.
این دبیرستان در طول سالهای فعالیت خود، از وجود معلمان برجستهای نظیر سید ضیاءالدین جناب، ابوالحسن صدیقی، جلالالدین همایی و محمدباقر الفت بهرهمند بود.
از سال ۱۳۰۶ شمسی، دانشآموزان موظف به پوشیدن لباس متحدالشکل بودند. این لباس به رنگ قهوهای تیره و شامل یک کت شکاری تا بالای زانو با دو جیب بزرگ و یک جیب کوچک بود که با شش دکمه بسته میشد و با فشار حکومت، یک کلاه پهلوی هم به آن اضافه شده بود. نوار سفیدروی یقه، نشاندهندة تحصیل در دورۀ اول متوسطه و نوار زردرنگ نشاندهندة تحصیل در دورۀ دوم متوسطه بود.
علاوه بر دروس رسمی، فعالیتهای فوقبرنامه و تربیتی متنوعی در این دبیرستان برای دانشآموزان برگزار میشد. برای مثال، یکی از این فعالیتها، آموزش موسیقی بود که زیر نظر نایب محمدعلیخان، یکی از درجهداران نظامی اصفهان و در ساعات غیرتحصیلی و با روش علمی برگزار میشد.
فعالیت دیگر، برگزاری سخنرانی و مناظره بود. یکی از فارغالتحصیلان این دبیرستان در خاطرات خود آورده است: «از میان انجمنهای متعدد تشکیلشده در مدرسه، شاگردان مجبور بودند در یکی از این انجمنها نامنویسی و فعالیت کنند. یکی از این انجمنها که شرکت در آن برای عموم شاگردان تقریباً جنبۀ اجبار داشت، انجمن نطق و خطابه بود که روزهای پنجشنبه پس از خاتمۀ کلاس تشکیل میشد.» ورزش نیز از جمله برنامههای ثابت مدرسه بود که همۀ دانشآموزان موظف به شرکتکردن در آن بودند.
دبیرستان صارمیه همچنین یک کلوپ نیکوکاری با نام «کمیسیون اعانات» نیز داشت که هدف آن، کمک به دانشآموزان بیبضاعت بود.
وضعیت مدرسه تا سال ۱۳۰۹ که سید ضیاءالدین جناب، به درخواست خود از مدیریت آن کنارهگیری کرد و به تهران رفت، به سامان بود. احمد آرام، از معلمان دبیرستان که بعدها مدیریت آن را نیز عهدهدار شد و خود از افرادی بود که جناب، وی را از تهران و با حقوق چشمگیر ماهی ۹۰ تومان به اصفهان آورده بود، در خصوص شخصیت وی میگوید: «ایشان علاقهمند به گسترش علم در اصفهان بودند و برای آموزش علوم جدید، سختیها و مقاومتهایی را تحمل کردند تا از افراد مؤثر شهر حمایت بگیرند. ایشان برای تربیت دانشآموزان، فعالیتهای مختلفی از جمله ورزش، سرود، سخنرانی، مناظره، نقشهبرداری، آزمایشگاه، ناهار و جشن برگزار میکردند، همچنین معلمان ماهری را از تهران و جاهای دیگر به اصفهان دعوت میکردند.»
پس از رفتن مرحوم جناب، دبیرستان با چالشهایی مواجه شد. یکی از مشکلات اساسی، عدم تعادل دخلوخرج بود. بهگونهای که حتی کمکخرج صارمالدوله و بودجۀ مملکتی نیز جوابگوی هزینهها نبود. این مشکل، سبب شد تا کلاسهای دورۀ دوم تعطیل شوند. در پی این اتفاق، برخی از دانشآموزان سال ششم ترک تحصیل کردند و برخی دیگر نیز برای ادامۀ تحصیل، راهی تهران شدند.
در سال ۱۳۱۳ مدرسه به دلایل نامشخصی به عمارت باغ ستاره که متعلق به میسیون مذهبی فرانسویان بود، منتقل شد. دبیرستان در این محل هم وضعیت مالی خوبی نداشت و حتی نمیتوانست اجارۀ عمارت محل استقرار خود را بپردازد. بالاخره، رئیس میسیون کاتولیک، از حاکم وقت اصفهان خواست تا مدرسه را از عمارت باغ ستاره خارج کند. در این سال نام مدرسه از «مدرسۀ متوسطۀ اصفهان» به «دبیرستان صارمیه» تغییر کرد و مکان استقرار آن نیز به خیابان نشاط، در مکانی که هنوز نیز دایر است، منتقل شد.
دبیرستان صارمیه، طی سالهای فعالیت خود ستارگان درخشانی را به جامعۀ علم و ادب ایران تحویل داده و با پیشینۀ یک قرن فعالیت، نقش مهمی را در تاریخ آموزشوپرورش اصفهان ایفا کرده است و هماینک نیز بهعنوان مأمنی برای دانشآموزان مستعد اصفهانی به تربیت نسل آیندهساز ایران میپردازد.
